NETWORKS OF DISPOSSESSION

Collective data compiling and mapping on the relations of capital and power in Turkey

Projects of DispossessionPartnerships of DispossessionDispossessed Minorities

Partnerships of Dispossession

In which other companies do we run into board members of corporations who undertake projects of dispossession in Turkey?
996 Person ∙ 312 Company ∙ 5 Association
INTERACTIVE MAP

Dispossessed Minorities

Which government organizations now own the properties confiscated from religious minority foundations in Turkey?
593 Property ∙ 242 Person ∙ 59 Foundation ∙ 11 Organization
INTERACTIVE MAP

About Networks of Dispossession

Sermaye-iktidar ilişkileri üzerine kolektif veri derleme ve haritalama çalışması Mülksüzleştirme Ağları’nın yeni sürümü çıktı (mulksuzlestirme.org). İlk versiyonu Eylül 2013'de yayınlanan çalışma 393 proje, 433 şirket ve 45 devlet kurumu ile binin üzerinde ihale ve ortaklık ilişkisi içeriyor. Bu sürümde Graph Commons ağ haritalama altyapısıyla desteklenen arayüz yenilendi; gelişmiş arama, filtreleme ve sosyal mecralarda paylaşma özellikleri eklendi.

Mülksüzleştirme Ağları’nda üç ayrı harita mevcut. Projeler haritasında, İstanbul’un Kuzey Ormanları’nı talan edecek 3. Havalimanı’ndan Tarlabaşı ve Sulukulelileri yerinden eden kentsel dönüşüm projelerine, Hasankeyf'i sular altında bırakacak Ilısu Barajı'ndan Emek Sineması’nın yıkılmasına sebep olan AVM'ye toplam 393 proje ve bunların üstlenicisi özel şirketlerle devlet kurumları arasındaki bağlantılar ifşa ediliyor. Projelerin maliyetleri, başlangıç tarihleri, hangi il-ilçede yapıldığı, varsa iş kazaları gibi bilgiler de bu haritada mevcut. Çalışmanın ikinci haritasında bu projeleri gerçekleştiren şirketlerin yönetim kurulu üyeleri üzerinden kurulan ortaklıklar, üçüncü haritada ise el konulan azınlık mülklerinin hangi devlet kurumları üzerinden hangi aktörlere aktarıldığı gösteriliyor.

Tüm bu veriler şirketlerin internet siteleri, İstanbul Ticaret Odası ve Ticaret Sicili Gazetesi gibi kamuya açık veriler ile gazete haberleri gibi ikincil kaynaklarla referanslandırılmıştır.

Güncellenmiş, detaylandırılmış kamuya açık veritabanı

Her geçen gün medya bağımsızlığına yönelik baskıların arttığına ve basının hükümet tarafından doğrudan sansürlendiğine tanık oluyoruz. Medya sahiplerinin özellikle de devletten aldıkları ihaleler yoluyla kurduğu çıkar ortaklıkları basının bir pazarlama aracına dönüşmesine ve havamıza, suyumuza, kamusal alanlarımıza el koyan bu süreçlere dair bilgiden yoksun bırakılmamıza sebep oluyor. Bunun yanı sıra Türkiye de diğer şirketleşmiş devletler gibi bilgiyi tekelinde tutmaya çabalarken, yığın veri işleme ve analiz kapasitesini sürekli geliştirmekte. Devlet kurumları bu yolla elde edilen bilgiyi, yaşam alanlarımızı yok etme pahasına kendi çıkarlarına yönelik büyük ölçekli projeler ve uzun vadeli programlar için kullanıyor.

Bireylerin veriye ulaşımının olmadığı ise küresel çapta inşa edilmiş bir algı. Herkesin kendi bulduğu verileri bir araya getirmesiyle, kamuya açık kaynaklardan yararlanarak kolektif veri arşivlemek ve haritalandırmak bu algıyı kıran, bilginin ilişkilendirilmesiyle büyük resmi açık edebilen eylemlilik biçimlerinden birisidir. Bu düşünceyle Mülksüzleştirme Ağları grubu olarak Gezi direnişinde bir araya geldik, kamuya açık veriyi derledik ve müşterek varlıklarımızı elimizden alan politikaları parmakla gösterilebilir hale getirmek için direniş enerjimizi bu güç ilişkilerini takip etmeye verdik.

Haritaların içerisinde gezinerek örneğin Ağaoğlu İnşaat’tan Maslak 1453’e ve bu projeye kamu imtiyazları sağlayan TOKİ ve Emlak Konut’a uzanabilirsiniz. Tarlabaşı ve Fener-Balat dönüşümü ihalelerini alan Gap İnşaat’ın sahibi Çalık Holding'in Turkuaz Medya Grubu üzerinden Sabah, ATV ve Takvim’e sahip olduğunu görebilirsiniz. Bu örneklerde olduğu gibi sermayenin dolaştığı patikaları ve güce ev sahipliği yapan aktörler arasındaki çıkar ortaklıklarını takip ederek haritada kendi seçkinizi oluşturabilir, sosyal mecralarda paylaşabilirsiniz.

Harita arayüzü ve yenilikler

Harita yazılımı sayesinde arayüzde yer alan proje, şirket ve kamu kurumu gibi düğümler bağlantı sayılarının ağırlığına göre birbirlerini itip çekerek yerlerini bulur. Bu sayede çok bağlantısı olan merkezi şirketler, devlet kurumları ya da kişiler öne çıkar. Ayrıca birbiriyle çok sayıda bağ kuran isimlerin bir araya gelmesiyle organik kümeleşmeler belirir.

Mülksüzleştirme Ağları ikinci sürümünde haritaların içindeki gezintinizi geliştirmeye yönelik birçok arayüz yeniliği de mevcut. Gelişmiş arama özelliğiyle kişi, şirket, proje ve kurum isimlerini harita içinde anında bulabilir, bulduğunuz aktörlerin ilişkilerine tıklayarak patikaları keşfedebilir, filtreleme özelliğiyle projeleri il ve ilçelerine göre ayrıştırabilir, örneğin sadece Beyoğlu Belediyesi sınırları içerisinde yapılan projeleri görebilirsiniz.

Bunun yanı sıra kişi, proje, şirket gibi düğümlerin üzerine tıklayarak sol üstte açılan Bilgi Kutusu’nda maliyet, ihale tarihi, proje görseli, ilişki listesi, varsa projede meydana gelmiş iş cinayetleri ve tüm bu bilgilerin derlendiği veri kaynaklarını bulabilirsiniz. Dahası, harita içinde kendi gezintinizin, yani seçkinizin görüntüsünü alabilir ve bu seçkiye özel oluşan URL adresini Bilgi Kutusu’nda bulunan Paylaş düğmesine tıklayarak sosyal mecralarda kolayca paylaşabilirsiniz. Bu sayede belirli ilişkileri tekrar tekrar görünür kılarak toplumsallaşmasına katkıda bulunabilirsiniz.

Mülksüzleştirme Ağları katılıma açıktır, aşama aşama devam etmektedir. Beraber çalışmak isterseniz ya da kaynak verebileceğiniz veriler varsa mulksuzlestirme@gmail.com üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Mülksüzleştirme Ağları hakkında gelişmelerinden haberdar olmak için @mulksuzlestirme Twitter hesabını takip edebilirsiniz.

Mahalleme, meydanıma, ağacıma, suyuma, toprağıma, evime, tohumuma, ormanıma, köyüme, kentime, parkıma dokunma!

Sıkça Sorulan Sorular

“Mülksüzleştirme” ne demek?

Mülksüzleştirme, bizlere - yani kamuya- ait olan kamusal alanlarımızı, bizlerin kararı sorulmadan kaybetmemiz demek. Bize ait olan arazilerin, binaların, meydanların, su kaynaklarının, sahillerin yine “bizler için” inşa ve/veya dönüşüm sürecine tabi tutulduğu söyleniyor, “kamu yararı”ndan bahsediliyor. Peki, gerçekten böyle mi? Örneğin, kuzey ormanlarının arazisinde havaalanı, köprü yapıldığında yeni bir “mülk”e mi sahip olacağız, yoksa müşterek varlığımız olan ormanın katledilmesiyle mülksüzleşecek miyiz? Hali hazırda kullanımda olan akarsular üstüne hidro elektrik santral (HES) yapıldığında o bölgede yaşayan halkın suyu devlet ve özel sermaye ortaklığıyla zorla elinden alınıyor, yani mülksüzleştiriliyor. Ayrıca bu tesislerin işletmeleri 49 yıllığına özel şirketlere verildiğinde bu hala kamunun ve dolayısıyla halkın tesisi midir?

Mülksüzleştirme Ağları çalışmasının amacı nedir?

Kentsel dönüşüm kent yakın tarihi için yeni bir kavram değil. Özellikle son on yılda kentsel dönüşümün artçıl etkileri, mimari doku, mahalle mücadeleleri ve benzeri sayısız konuda bilgi üretildi ve üretilmekte. Lakin Gezi direnişi sürecini de tetikleyen kentsel dönüşüm politikaları bu bilgi birikimine rağmen çözülemeyen ciddi sorunlara gebe. Dolayısıyla Mülksüzleştirme Ağları çalışması kent konusunda çalışan tüm aktörlere bilgi ve veri ilişkiselliği kurma, veri tabanı oluşturma ve bir sivil soruşturma / hesap sorma etiği geliştirme çağrısı niteliğindedir.

Ayrıca kentsel dönüşümün mağdurlarını değil, faillerini ifşa etme amacıyla yola çıktık. Normalde görünmeyen ilişkileri somut bir şekilde işaret edilebilir kılmak, mülksüzleştirmenin büyük resmini ortaya çıkarmak amacındayız.

Mülksüzleştirme Ağları çalışması nasıl ortaya çıktı?

Mülksüzleştirme Ağları çalışması 6 Haziran 2013’de Gezi Parkı’nda konuyla ilgilenen kişilerin bir araya gelmesiyle başladı. Kentsel dönüşüm ve mega projelerini yapan ve yaptıran şirketlerin diğer projeleri nelerdir? Bu şirketlerin dahil olduğu ve orman, sahil, su gibi kamu kaynaklarını özelleştiren diğer projeler ve bu projelerin ortakları kimlerdir? Bu projeleri üstlenen inşaat, müteahhit, mimarlık, emlak, turizm firmalarının ve taşeronlarının yöneticileri başka hangi kurumların yönetimindeler? Kentsel dönüşüm sürecinde devlet kurumları ile şirketler arasında müşterek varlıklarımızı elimizden alan ne tür ortaklıklar kuruluyor? Halkın cebinden çıkan vergiler, kamusal mülkün yeniden inşası/özelleştirilmesi/işletmesi üzerinden hangi sermaye gruplarına aktarılıyor? Bu ve benzeri iktidar-sermaye ilişkilerini açığa çıkaran sorularla ilgileniyoruz. Dolayısıyla bu ilişkileri tarayan, araştıran, bir araya getiren, yayımlayan bir işe kalkıştık.

Mülksüzleştirme Ağları çalışmasını yapanlar kim?

Gezi Parkı'nda bir araya gelen ve zamanla katılım ile büyüyen bir grup hukuçu, akademisyen, sanatçı ve gazeteciyiz. Gönüllüyüz, kimimiz ismini paylaşıyor, kimimiz anonim kalmayı tercih ediyor.

Mülksüzleştirme Ağları nasıl yapıldı?

Veri tabloları, üç aylık bir çalışmanın sonucu halka açık bilgilerin derlenmesi ile oluşturuldu. İstanbul Ticaret Odası, Türkiye Sicil Gazetesi, şirketlerin kendi sitelerindeki bilgiler ve medya taraması sonucu derlediğimiz bilgiler doğrultusunda ilerledik. Yapılan iş, hâlihazırda var olan bilgiler arasında ilişkiler kurup bunları görünür, işaret edilebilir ve dolayısıyla tartışılabilir kılmak. Ulaşabildiğimiz verileri biraraya getirerek, haritalarımızı birleştirdik, mülksüzleştirmenin resmini beyan ettik.

Mülksüzleştirme Ağları çalışması yapılırken şöyle bir yol izlendi: 1) Türkiye'deki kentsel dönüşüm ve mega projelerden yola çıkıldı, 2) Bu projeleri yapan ve yaptıran şirketler ve kurumlar toplandı, 3) Bu şirketlerin dahil olduğu ve orman, sahil, su gibi kamu kaynaklarını özelleştiren diğer projeler ve bu projelerin ortakları eklendi.

Ağ haritaları ne işe yarayacak?

Gezi ile başlayan süreçte en önemli ihtiyaçlardan biri doğru ve kapsamlı bilgi edinmek. Gerçek zamanlı bilgilendirme ihtiyacını (eylem yeri, doktor avukat internet ihtiyacı, olaylardan fotoğraflar ve videolar) sosyal medya araçları çok karşılamakta. Ancak sadece gerçek zamanlı değil, "geniş zamanlı" bilgilenme ihtiyacımız da var. Örneğin iktidarı oluşturan güç ilişkileri hakkında, kentsel dönüşümün paydaşları hakkında, bu paydaşlar arası stratejik ortaklıklar hakkında... Problem sadece bir bakanın damadının bir holdingin CEO'su olması değil, çok daha derin ilişkiler ağlarıyla karşı karşıyayız, ve bunu ancak beraber çalışarak ortaya dökebiliriz. Mülksüzleştirme Ağları herkesin hepimiz için katkıda bulnabileceği bir tür geniş zamanlı bilgi edinme çalışması. Bu haritalar birer referans olarak kullanıldığında bilgilenmenin hızlanabileceğini ve derinleşebileceğini düşünüyoruz.

Ağ haritalarını nasıl okuyabiliriz?

Öncellikle Mülksüzleştirme Ağları kentsel dönüşümde iktidar ve özel sermaye arasındaki ilişkileri geniş boyutta gösteriyor. Haritalarda baktığımızda hangi aktörler merkezi hangi aktörler kenarda, şirketler arasında ne gibi kümeleşmeler var, kümelerin arasında hangi aktörler köprü kurmakta bunları görsel olarak takip edebiliyoruz. Aktörlerin birbirlerine yakınlığı harita bağlamında benzerliklerine işaret ediyor.

Örneğin, haritada bir firma adıyla arama yaptığınızda bu firmanın aldığı ihaleler, ihale bedelleri, projenin ürettiği değer, şirketin diğer projeleri, yönetim kurulu üyeleri ve bu üyelerin ortak olduğu diğer firmalar, varsa inşaatlardaki iş kazaları-cinayetlerini ve yine varsa firmanın medya bağlantılarını görebileceksiniz. Bunlar hem görsel hem de yazılı olarak karşınıza çıkacak.

Haritalardan nasıl yararlanabiliriz?

- Gazetelerde yazacağınız haberlerde ve makalelerde haritalardan bilgiler ve görsel kullanabilirsiniz, ilişki zincirlerini hikayeleştirmek, dolaylı ilişkileri tekrar tekrar anmak, merkezi aktörlere dikkat çekmek, haritadan kümeler alıp yorumlamak ve başka yaratıcı şekillerde kullanabilirsiniz. Ayrıca haber araştırmanızda bulduğunuz yeni verileri bizimle paylaşırsanız haritalara ekleyebiliriz.

- Akademik araştırmalarınızda referans verebilirsiniz, mevcut verilerinizle karşılaştırma yapabilir, beraber yorumlayabilirsiniz. Yine araştırmanızda bulduğunuz yeni verileri bizimle paylaşırsanız haritalara ekleyebiliriz.

- Demokratik eylemlerde starteji taktik belirlemek için haritaları kullanabilirsiniz.

- Sosyal medyada haritadan bilgileri paylaşarak toplumsallaşmasına katkıda bulunabilirsiniz.

Haritalama sistemi nasıl işliyor?

Ağ haritası, yazılımla geliştirilimiş fizik simülasyonu sayesinde bağlantıların yay gibi davranmasını sağlayarak kendiliğinden organize oluyor, ve ilişkiler ağındaki merkezi aktörleri, dolaylı bağlantıları ve organik kümeleri gözler önüne seriyor. Projeler değerlerine göre boyutlandırılıyor. Birbiriyle sık ortaklık kuran şirketler yakın duruyor. Ayrıca bir çok şirket arasında sıkı ortaklık varsa bunlar ayrıt edilebilir bir küme oluşturma başlıyorlar. Sonra bu kümelerin merkezinde kimler var çeperinde kimler var, kümeler arasına köprü görevi gören şirketler, ya da yönetim kurulu üyeleri kimler görmeye başlıyoruz.

Haritada hangi projelere yer verdiniz? X-Y-Z niye yok?

Mülksüzleştirme Ağları çalışması yapılırken şöyle bir yol izlendi: 1) Türkiye'deki kentsel dönüşüm ve mega projelerden yola çıkıldı, 2) Bu projeleri yapan ve yaptıran şirketler ve kurumlar toplandı, 3) Bu şirketlerin dahil olduğu ve orman, sahil, su gibi kamu kaynaklarını özelleştiren diğer projeler ve bu projelerin ortakları eklendi.

Haritalardaki veriler her zaman güncel ve doğru mu?

Oluşturulan veri tabanına defalarca kontrol edilip teyit edilerek giriş yapılmakta. Her kayıdın bir ya da birden fazla kaynağı verilmekte. Dolayısıyla doğruluklarını kendiniz de kontrol edebilirsiniz. Şu anda gönüllü bir ekip tarafından araştırma ve editörlük sürdürülmektedir. Aradığınız verinin güncel olmadığını düşünüyorsanız, bir güncelleme varsa kaynağını kontrol edip bize gönderirseniz çorbada sizin de tuzunuz olur!

Haritalara Nasıl katkıda bulunabilirim?

Hiç sormayacaksınız sandık! Haritaların güncellenmesi ve devamlılığı herkesin katkısına ihtiyacımız var. Haritayı inceleyin, gördüğünüz eksiklikleri not edin. Sokakta yürürken gördüğünüz bir proje ilanının resmini çekin, mulksuzlestirme@gmail.com adresine yollayın. Unutmayın, kaynaksız bilgi girmiyoruz!

Participation

Mülksüzleştirme Ağları katılıma açıktır, aşama aşama devam etmektedir. Beraber çalışmak isterseniz ya da kaynak verebileceğiniz veriler varsa email ile iletişime geçebilirsiniz: mulksuzlestirme@gmail.com

To get updates

Credits

Çalışma Yaşar Adanalı, Ayça Aldatmaz, Burak Arıkan, Esra Gürakar, Özgül Şen, Zeyno Üstün, Özlem Zıngıl ve anonim katılımcılar tarafından gerçekleştirilmektedir. Ağ haritalama Graph Commons altyapısıyla sağlanmıştır.

Contact

mulksuzlestirme@gmail.com